गामडोल

परिचयः

गामडोल सुनाखरी सानो आकारको (७ १५ से. मी.) अग्लो, चिस्यान युक्त जमिनमा हुर्कने सुनाखरी प्रजाती हो। यसको काण्ड पातलो, सामान्यतया वैजनी रंगको हुन्छ। यसको पातहरू लाम्बा, बेलनाकार हुन्छ । साउन भदौमा ५ - १५ से मी लामो, १२ १५ वटा फूल फुल्छ। फूलहरू गुलावी रङका पानपाते आकारको हुन्छ। यसको गानो एउटा विरुवामा २ वटा हुन्छ र यसको आकार ०८- १.४ से मी जत्रो हुन्छ। यो दुगाजस्तो कडा, बीचमा फुकेर दुइतिर लाम्बो परेको, हल्का खैरो रंगको हुन्छ ।

उपलब्धताः

गामडोल ६०० २६०० मी सम्मको उचाईमा पाईन्छ। यो बढी मात्रामा पहाडी साल र चौडापाते वन एकै ठाउँमा भएको स्थानमा पाईन्छ। कणाली प्रदेशका निम्न स्थानहरूमा गामडोल पाइने अभिलेख रहेको छ मल्यानः जिमाली, मामां खोला, दैलेख रानी महा, रातो खोला, घोडावास, ताल पोखरी, पानीटन्की, दुजेसर, कालीकोट बदीगांड, मान्मा, कणर्णाली नदि पुल, रेगेला-कोटा। संकलन समयः गामडोलको गानों आश्विनदेखि कात्तिक महिनासम्म सकलन गर्न सकिन्छ ।

व्यापारमा आउने भाग र यसबारे सामान्य जानकारी:

यसको मुकेको गानो कडा, १४५ से.मी लामो, बीचमा फुकेर दुईतिर साँघुरो परेको, लाम्बो, खैरो-फुखो रंगको हुन्छ। एउटा बिरुवामा २ वटा गानो हुन्छ र यसको सुकेको औसत तौल १.३ ग्राम हुन्छ। गानो फुटाएर हेदां स-साना फिस्टलको रूपमा टुक्रने र खांदा हल्का चिप्लो हुन्छ। प्रयोगः स्थानीयः शक्तिवर्धक तथा यौनवर्धक औषधिको रूपमा उपयोग गरिन्छ । आयुर्वेदः गामडोलको गानों खोकीमा कफ निकाल्न, जिउ बांधन र शक्तिवर्धक औषधिको रूपमा उपयोग गरिन्छ । 

उत्पादन र बजारः

गामडोल अथवा कालादाना भनेर अन्य प्रजातिको बीउ पनि व्यापार हुने गरेको छ। यहाँ हामीले उल्लेख गरेको मूल्य Brachycorythis obcordata को हो । कणांनीबाट प्रतिवर्ष ३३ टन गामडोल संकलन र व्यापार हुने गरेको छ (वन विभाग। २०७७ सालमा कणांलीबाट गामडोल प्रति किलो अनुमानित रु ३०० भने नेपालगञ्जमा यसको मूल्य अनुमानित रु ७০০ वियो । ५०० (संकलनले पाउने मुल्य। मा विक्री भएको वियो ९०० प्रति किलो जिल्लाका व्यापारीले पाउने मुल्य।

संरक्षणको अवस्थाः

यो अर्किड परिवारमा पर्ने भएकोले CITES अनुसूची २ मा पर्दछ। यो प्रजातिहरू लोप हुने खतरा छैन, तर यसको अव्यवस्थित सालन तथा व्यापारको कारण जोखिममा पर्नेछ। त्यसैले नेपाल सरकारले CITES अनुमुचीमा पर्ने बोटविरुवाहरूको सकलन, प्रयोग, विक्री, वितरण, ओसार पसार र नियातमा प्रतिबन्ध लगाएको त छैन तर CITES अनुसूची २ मा परेका वनम्पितहरूको हकमा निर्यात गर्न CITES प्रमाणपत्र आवश्यक पर्छ ।

Source :  कर्णाली प्रदेशमा रहेका  व्यापारीक मह्त्वका जडिबुटिहरुको पहिचान पुस्तिका